انگيزه‌هاى گوناگونى در پى داشته باشد ؛ ليكن غالبا ، جهت ارج نهادن و سپاس از تلاش دامنه‌دار مؤلف و در دسترس و استفاده عموم نهادن و آشنايى با آراء و نظرات و شيوهء علمى وى در آن كتاب مىباشد . ابو عبد اللّه ، محمد بن منصور بن احمد بن ادريس عجلى حلّى 10 ( 598 ه . ) صاحب كتاب مشهور « السرائر » ، نخستين كسى است كه به خود جرأت داد و در مسائل فقهى ، باب نقد و اعتراض را بر شيخ باز نمود . صاحب روضات الجنات در اين باره مىگويد 11 : « او اولين كسى بود كه باب نقد و اشكال را به شيخ گشود و گرنه تا صد سال پس از شيخ تمام مجتهدين مقلد او بودند ! » ليكن در برابر اثر گران و ارجمند تبيان سر تعظيم فرو آورد و از آن به نيكى ياد و در مقام تشكر و سپاسگزارى از وى ، حق انصاف را بجا آورد و مختصر التبيان را تأليف نمود . مرحوم آقا بزرگ تهرانى در اين زمينه مىگويد 12 : « هر چند او نخستين منتقد آراء فقهى و اصولى شيخ بود اما در برابر تفسير شريف تبيان سر تعظيم فرو نهاد و از آن به بزرگى ياد كرد و احترام گذارد تا آنجا كه آن را تلخيص و مختصر التبيان نام نهاد . » يك نسخه خطى ناقص از اين كتاب در كتابخانه مدرسهء فيضيهء قم نگهدارى مىشود كه از سورهء بقره تا هود را مشتمل است . 13 دو نسخه كامل نيز در كتابخانه عمومى حضرت آية اللّه العظمى نجفى مرعشى - قدس سره - نگهدارى مىشود كه عنوان « المنتخب من تفسير القرآن و النكت المستخرجة من كتاب التبيان » را دارد . 14 اخيرا ( در ماه محرم الحرام 1409 هجرى قمرى ) كار تحقيق ، تصحيح و چاپ آن انجام ، و در دو مجلد با قطع وزيرى و چاپى نفيس عرضه شده است . وى در اين كتاب بيشتر به ذكر نكات لغوى و اندكى از اقوال موجود در تبيان پرداخته است . ب - تعليقه بر تبيان 15 ابن ادريس تعليقاتى نيز بر تبيان نگاشته است . شهيد ثانى 16 در كتاب